Voor Hillary Clinton, Frank de Boer en anderen

Antonius door zijn god verlaten

Als je plotseling te middernacht hoort
dat een ongeziene stoet voorbijgaat
met verrukkelijke muziek en met geluid van stemmen –
dan moet je niet het lot, dat je nu in de steek laat, en je werken
die mislukten, de plannen voor je leven,
die alle dwaling bleken, nutteloos bejammeren.
Als iemand die sinds lang bereid is, als een moedig man,
moet je de stad Alexandrië groeten, die nu van je weggaat.
Vóór alles: maak je geen illusies, zeg niet dat het
een droom was, dat je gehoor je heeft misleid;
aanvaard niet zulke ijdele verwachtingen.
Als iemand die sinds lang bereid is, als een moedig man,
zo als het jou past, wie zo’n stad waardig was,
moet je rustig naar het raam toe lopen
en luisteren met ontroering, maar niet met
het smeken en het klagen van de laffen,
naar de klanken als een laatst genieten,
de verrukkelijke instrumenten van de geheime stoet,
en groet haar dan, de stad Alexandrië die je verliest.

(K.P. Kavafis, uit: Verzamelde gedichten / vertaling G.H. Blanken)

Dit is een bruikbaar gedicht. Bij elk nieuwsbericht over een politicus die een verkiezingsnederlaag leidt, een CEO die af moet treden of een voetbaltrainer die wordt ontslagen, komt het in me op. En zomaar, bij de teleurstellingen van alledag, het verlies van kleine en grote zaken dat ons af en toe overvalt: steeds dit gedicht. ‘En groet haar dan, de stad Alexandrië die je verliest,’ mompel ik in zulke gevallen. Dezer dagen is het een advies aan mensen als Hillary Clinton en Frank de Boer.

De Antonius in dit gedicht is Marcus Antonius, die de strijd tegen zijn politieke en militaire rivaal Octavianus (de latere keizer Augustus) aan het verliezen was. Het sluitstuk van die strijd werd gevormd door de inname van Alexandrië door Octavianus en de zelfmoord van Marcus Antonius. Dat is informatie die eenvoudig te googlen is, maar die (gelukkig) niet onmisbaar is bij lezing.

Het gedicht is een handleiding voor het tegemoet treden van verlies, het verlies van een geliefde, van een droom, van het leven. Rustig, zonder verdriet, zonder klagen. Lichte ontroering is toegestaan. (Of Antonius’ zelfmoord volgens Kavafis aan deze voorwaarden voldoet, wordt trouwens niet duidelijk.)

Maar het gaat ook over macht, leiderschap, en het vluchtige daarvan. Kavafis bekijkt die zaak van een ongebruikelijke kant. Normaal zien we het land, de partij, de sportclub, het bedrijf, de abstracte grootheid dus, die zich van haar aanvoerder ontdoet, waarna we met nieuwsgierigheid volgen wie dan wel de opvolger mag zijn van de vertrokken leider, en hoe die zich op zijn of haar beurt van zijn of haar taak zal kwijten. De weggestuurde vergeten we.

In dit gedicht is het andersom: de stad Alexandrië gaat weg van haar heerser, niet omgekeerd. Het is een veel menselijker manier van kijken. De partij leeft niet, de partijleider wel. De voetbalclub is een abstractie, de voetbaltrainer een mens. Als de twee uit elkaar gaan, is dat ingrijpender voor de laatste dan voor de eerste. De club of partij doorloopt simpelweg de cyclus die ooit begon en die pas zal eindigen door een faillissement of door opheffing: er is een leider, dan een volgende, dan weer een volgende. Wat er met de vorige gebeurt, zojuist nog belangrijk, gezien, invloedrijk, nu hoogstens nog een echo in de herinnering van sommigen, dat horen we eigenlijk nooit.

Behalve in dit gedicht. Het doet je om je heen kijken en beseffen hoeveel hartverscheurends er op elk moment aan de hand is, in iedereen. Overal slachtoffers, overal pijn, overal rouw. Op elk moment raakt ergens iemand iets definitief kwijt. Dit gedicht helpt, een beetje. En als het niet helpt, dan verzoent het ons met het lot, een beetje. Het bereidt ons voor op de nederlagen die onvermijdelijk gaan komen, en vertelt ons hoe die te verwerken. Dat maakt het er niet vrolijker op, wel mooier. Droeviger, maar mooier.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s